Mor Sertifika - Renkhaber, Online Haberler, Son Dakika

Yalçın Ergündoğan

Edebiyat dünyamızda gerçekten 3 kadın yazar mı var?.. 'Gerçek hayatta' okuduğumuz kadın yazarlarımızın eserleri aslında yok da, biz mi hayal görüyoruz yoksa... Ya da hiç aklımıza getirmek istemediğimiz liselerde okutulan ders kitapları mı bir 'illüzyon' sunuyor öğrencilere. Gerçek hayattan kopma 'illüzyonu', sorgulamama 'illüzyonu' ve tabii 'erkek' olma hali...

* * *
Birleşmiş Milletler "Kadınların ve Kız Çocuklarının İnsan Haklarının Korunması ve Geliştirilmesi" Ortak Programı , Türkiye'deki tüm Birleşmiş Milletler kuruluşları, İçişleri Bakanlığı, Hacı Ömer Sabancı Vakfı ve Sabancı Üniversitesi'nin desteklediği bir toplumsal kalkınma ve insani gelişim projesi. Birleşmiş Milletler Ortak Programı (BMOP), yerel yönetimleri, kamu kuruluşlarını, sivil toplum kuruluşlarını ve özel sektör kuruluşlarını bir araya getirerek cinsiyet eşitliği ve kadın hakları konusunda kalıcı sonuçlar için birlikte çalışılabilecek bir platform oluşturmayı amaçlıyor. Geçen hafta bu çerçevede yaptığı çalışmaları paylaşmak ve fikir alışverişinde bulunmak üzere projenin katılımcısı ve yürütücülerinden olan Sabancı Üniversitesi, Sabancı Müzesi'nde bir kahvaltılı toplantı düzenledi. Kahvaltıda bir yandan çaylarımızı yudumlarken ortaya irkiltici sonuçlar çıkartan çalışmalara yönelik bilgilendik... Projeye katılan, yürüten öğretim üyesi kadınlar, Türkiye'nin önünde duran ancak fark edilmeyen bu soruların yanıtlarını, altı ilde yürütülen çalışmaların çıktılarını bizlerle paylaştılar.

Sabancı Üniversitesi, 2007 yılında bu projeye dahil olmuş. Ardından da, lise öğretmenlerine yönelik "Mor Sertifika" eğitim programını yürütmeye başlamış. Bu çerçevede, 6 proje ilindeki lise öğretmenlerine yönelik 'Toplumsal cinsiyete giriş' seminerleri düzenlemiş. Bunu sürdürüyor.
Toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanması yönünde öğretim üyelerince yürütülen çalışmalarda aslında şu soruların yanıtları aranıyor: "Lise eğitiminde toplumsal cinsiyet kavramı nerede? Nasıl algılanıyor, ne şekillerde kullanılıyor? Toplumsal cinsiyet lise ders kitaplarına nasıl yansıyor? Şiddet lise ders kitaplarında nasıl normlaştırılıyor? Lise ve üniversite seviyesinde cinsel tacize karşı ne yapılıyor? Cinsel taciz neden eğitim eşitsizliği demektir? Lise ders kitaplarında Türk edebiyatı, sanatı, sineması, Osmanlı tarihi ve bilim gibi konularda neden kadınlar yok?.."
Bu programı yürütmekle de şunlar amaçlanmış: Toplumsal cinsiyet çalışmalarının lise eğitimi içinde ana akımlaşmasını, bu konudaki duyarlılığın derslere ve okul içi etkinliklere yansımasını sağlamak, Lise öğretmenlerinin ve onlar aracılığıyla liseli gençlerin, kadınların insan hakları konusundaki farkındalıklarını artırmak, Katılımcılar arasında ortak bir toplumsal cinsiyet dili oluşturmak, "Öğrenmeyi öğrenme" prensibine odaklanmak; lise öğretmenlerini toplumsal cinsiyet bilinciyle eğitim stratejileri geliştirme konusunda güçlendirmek ve desteklemek...
KİTAPLARDA ADLARI GEÇMİYOR
Araştırma ve çeşitli illerde düzenlenen seminer programlarını düzenleyenlerden Sabancı Üniversitesi öğretim üyelerinden Hülya Adak ve Ayşe Yüksel'in sunumunu sırasında bana en çarpıcı gelen bilgiler, lise ders kitaplarına yönelik olarak verdikleri tarama sonuçları idi. Lise yıllarımızda, o sıralarda otururken okuduğumuz ders kitaplarda "kadının adı yoktu" gerçekten. Şimdi de yokmuş. Çalışmaya katılan öğretim üyeleri araştırmışlar, taramışlar Lise Edebiyat kitaplarında ancak 9 kadının adına rastlayabilmişler. Aynı ders kitaplarında söz edilen ve adı geçen erkek yazarların sayısı ise 440. Adı geçen 9 kadından, içlerinde çevirmen olanları da çıkarınca öğrencilere kadın yazar olarak belletilen 3 kadının adı kalıyor ortada. Leyla Saz, Şuküfe Nihal ve Halide Edip Adıvar... Gördüğünüz gibi sözü edilenler de oldukça geride kalan yıllardan, dönemlerden. Bunları işitince insanın severek okuduğu, bilgilendiği, öykülerinden, romanlarından tat aldığı yüzlerce kadın yazarımızdan tek tek özür dileyesi geliyor...
Ders kitaplarından söz etmişken bir notumu daha sizlerle paylaşayım. "Hypatia" tarihte ilk kadın matematikçi. Bizim ders kitaplarına göre ise, tek kadın matematikçi. Öyle kalmış kitaplarda...

Sabancı Üniversitesi ve bir avuç değerli öğretim üyesi kadının, -gerçek hayata dair- aslında ne denli önemli ve yaşamsal bir proje yürüttükleri ortada. Sonuçları ileriki yıllarda alınacak elbette. Bakın "Mor Sertifika Programı"na katılmış bir kadın öğretmen seminer sonrasında ne diyor: "Ben Edebiyat öğretmeniyim. Ders kitaplarını hiç bu açıdan (toplumsal cinsiyet) düşünmemiştim. Farkındalık kazandım. Öğrencilerimle de bundan böyle bunu paylaşacağım, tartışacağım .."

Bazı rakamları da sizlerle paylaşayım. BM "İnsani Gelişmişlik Raporu"nda Türkiye 177 ülke arasında, İnsani Gelişmişlik Endeksi'nde 84. sırada, Toplumsal Cinsiyet eşitsizliği Endeksi'nde ise 111. sırada. Kadınların Güçlendirilmesi Endeksi'nde ise; 93 ülke arasında 90. sırada.

* * *

Hiçbir eser bırakmamış düşünür, Sakallı Celal (Celal Yalınız)'e ait "Bu kadar cehalet ancak tahsille mümkündür" sözünü, "Bu kadar cehalet ancak 'Milli Eğitim'le mümkündür"e çevirmek aslında yetersiz kalacak, biliyorum . Eklemek gerekecek, bu kadar "şiddet", bu kadar "cinsiyetçilik", bu kadar "sevgisizlik", bu kadar "doğa düşmanlığı", bu kadar "türcülük"...........

Yalçın Ergündoğan