Selahattin Özel Kimdir? Alevi Örgütlenmesindeki Çalışmaları ve ABF Dönemi

Selahattin Özel, Türkiye’deki Alevi-Bektaşi sivil toplum örgütlenmesinde özellikle İzmir merkezli çalışmaları, Hacı Bektaş Veli derneklerindeki yöneticiliği ve daha sonra Alevi Bektaşi Federasyonu Genel Başkanlığı ile tanınan isimlerden biri. Özel’in örgütlenme faaliyetleri 1980’lerin sonu ve 1990’ların başından itibaren cemevleri, inanç özgürlüğü, dernekleşme ve Alevi kurumları arasındaki koordinasyon başlıklarında kamuoyuna yansıdı.

Eski arşivlerdeki 12 Şubat 2007’de yayımlanan söyleşi de Özel’in dönemin Alevi örgütlenmesine ilişkin görüşlerini kayda geçiren kaynaklardan biriydi. Ancak Özel’in kamusal faaliyetleri bu röportajdan çok daha önce başlamış, sonraki yıllarda Alevi Bektaşi Federasyonu Genel Başkanlığı döneminde de devam etmişti.

Selahattin Özel Kimdir?

Selahattin Özel’in doğum yılı konusunda kaynaklar arasında küçük bir farklılık bulunuyor. Özel, 1992 yılında yayımlanan bir söyleşide kendisini 1954 Artova, Tokat doğumlu olarak tanıttı ve yaklaşık 33 yıldır İzmir’de yaşadığını söyledi. 1993 tarihli Cumhuriyet röportajında da doğum yeri ve yılı 1954 Artova, Tokat olarak kaydedildi.

Buna karşılık 2007 tarihli eski söyleşisindeki biyografi bölümünde 1955 Tokat bilgisi yer alıyordu. Daha eski iki kaynakta Özel’in kendi anlatımıyla 1954 tarihi bulunduğu için bu bilgi daha güçlü görünse de resmi nüfus kaydı gibi birincil bir belge olmadan farklılığı tamamen ortadan kaldırmak mümkün değil.

Özel’in yaşamının önemli bölümü İzmir’de geçti. 1990’ların başındaki kaynaklar onu kentteki Alevi-Bektaşi örgütlenmesinin aktif isimlerinden biri olarak gösteriyor.

İzmir’deki Alevi-Bektaşi Örgütlenmesinde Nasıl Yer Aldı?

Selahattin Özel’in adı 1990’ların başında İzmir’deki cemevi ve dernek çalışmalarında görünür hale geldi. 1991 tarihli bir Cumhuriyet yazısında Özel, Kadifekale’deki bir cemevini tanıtırken Türkiye’nin farklı bölgelerinde çağdaş cemevleri açılması ve Hacı Bektaş kültür derneklerinin yaygınlaştırılması yönündeki çalışmalarından söz ediyordu.

1992’de ise Hacı Bektaşçı-Bektaşi dernekleri arasında koordinasyon çalışmaları yürüten isimlerden biri olarak söyleşi verdi. Bu dönemde Alevi toplumunun kentleşmeyle birlikte daha görünür dernek ve cemevi yapıları kurmaya başladığı, birbirinden farklı örgütlenme modellerinin ortaya çıktığı görülüyordu.

Özel’in çalışmaları da bu dönüşümün İzmir ayağı içinde şekillendi. Kentte dernekleşme, cem yapılabilecek mekanların oluşturulması ve farklı yerel yapıların bir araya getirilmesi başlıca çalışma alanları arasındaydı.

İzmir Hacı Bektaş Veli Kültürü Tanıtma Derneği Dönemi

1993 tarihli Cumhuriyet arşivinde Selahattin Özel, İzmir Hacı Bektaş Veli Kültürü Tanıtma Derneği Başkanı olarak yer alıyor. Aynı yıl verdiği röportajda İzmir’de resmi bir cemevi oluşturma girişimleri sırasında karşılaştıklarını söylediği idari sorunlardan bahsediyordu.

Özel’e göre dönemin başlıca talepleri arasında Alevilerin inançlarını açık biçimde yaşayabilmesi, cemevlerinin faaliyet gösterebilmesi ve zorunlu din dersleri gibi konuların yeniden değerlendirilmesi bulunuyordu. Bunlar Özel’in ve temsil ettiği örgütlerin dönemin kamusal tartışmalarındaki görüşleriydi.

Aralık 1993’te yapılan Hacı Bektaş Veli Derneği genel merkez kongresine ilişkin kayıtlarda da Özel genel başkan olarak görülüyor. Kongrede farklı Hacı Bektaş Veli derneklerinin tek çatı altında birleşmesi ve merkezin Ankara’ya taşınması gündeme geldi.

1990’larda Hacı Bektaş Veli Derneklerinin Genel Başkanlığı

1994 ve 1995 tarihli basın kayıtları, Özel’in yerel İzmir örgütlenmesinden daha geniş bir görev alanına geçtiğini gösteriyor. 1994’te Hacı Bektaş Veli derneklerinin önemli bölümünün bir araya geldiği yapılanmanın genel başkanı olarak Selahattin Özel’in adı veriliyordu.

1995’te Cumhuriyet’in Türkiye’deki Alevi örgütlenmelerini incelediği kapsamlı dizide de Özel, ülke çapında yaygın şubeleri bulunan Hacı Bektaş Veli Derneği’nin Genel Başkanı olarak tanımlandı. Aynı dönemde Alevi Temsilciler Meclisi’nin Genel Sekreterliği görevini de yürüttüğü kaydedildi.

Bu dönem aynı zamanda Türkiye’deki Alevi örgütlenmesinin tek bir kurumsal çizgiden oluşmadığının daha görünür hale geldiği yıllardı. Hacı Bektaş Veli dernekleri, Pir Sultan Abdal çevresi, Avrupa’daki örgütlenmeler ve başka Alevi kurumları arasında yöntem ve öncelik farklılıkları bulunuyordu.

Cemevleri Özel’in Çalışmalarında Neden Önemliydi?

Cemevlerinin hukuki ve kamusal statüsü, Selahattin Özel’in farklı dönemlerde yaptığı açıklamalarda tekrarlanan başlıklardan biri oldu.

1993’te İzmir’deki çalışmaları anlatırken cemevlerinin açık ve resmi biçimde faaliyet gösterebilmesini savunan Özel, daha sonraki yıllarda da aynı konuyu Alevi kurumlarının temel taleplerinden biri olarak gündeme taşıdı.

Özel’in Alevi Bektaşi Federasyonu Genel Başkanı olduğu 2015 yılında İzmir’deki bazı belediyelerin cemevlerini ibadethane olarak tanıyan kararlarını desteklediği görülüyor. Bu açıklamalarda cemevlerine diğer ibadethanelerle eşit kamusal statü verilmesini savundu.

Bu tutum, Özel’in bireysel görüşünün yanı sıra o dönemde başkanlığını yaptığı federasyonun kamusal talepleri çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Madımak’ın Müze Yapılması Talebi

Selahattin Özel’in görev yaptığı Alevi kurumlarının uzun yıllar gündemde tuttuğu konulardan biri de 2 Temmuz 1993’teki Sivas Madımak olaylarının anılması ve eski Madımak Oteli’nin müze yapılması talebiydi.

2011’de Alevi Bektaşi Federasyonu, Avrupa Alevi Birlikleri Federasyonu, Pir Sultan Abdal Kültür Derneği, Alevi Kültür Dernekleri ve Hacı Bektaş Veli Anadolu Kültür Vakfının ortak açıklamasında Madımak’ın müze yapılması talebi tekrarlandı.

Özel, ABF Genel Başkanı olarak 2 Temmuz anma etkinliklerine de katıldı. 2012’de Sivas’taki anmada yaptığı açıklamalar ve Madımak davasına ilişkin değerlendirmeleri, bu konunun başkanlığı dönemindeki çalışmaların önemli başlıklarından biri olduğunu gösteriyor.

Alevi Kültür Dernekleri Genel Başkanlığı

Özel, Alevi Bektaşi Federasyonu başkanlığından önce Alevi Kültür Dernekleri yönetiminde de görev yaptı. Kurumun Mayıs 2010’da yapılan olağanüstü genel kurulunda Selahattin Özel’in başkanlığındaki liste seçildi.

Bu görev döneminde eşit yurttaşlık, cemevlerinin statüsü, zorunlu din dersleri ve Madımak gibi Alevi kurumlarının uzun süredir gündeme getirdiği konular çeşitli toplantı ve mitinglerin başlıkları arasında yer aldı.

Selahattin Özel Ne Zaman ABF Genel Başkanı Oldu?

Selahattin Özel, 8 Mayıs 2011’de yapılan Alevi Bektaşi Federasyonu Olağanüstü Genel Kurulu’nda genel başkanlığa seçildi. Genel kurulda Özel’in başkanlığında hazırlanan liste delegelere sunuldu ve yeni yönetim oluşturuldu.

Özel, seçim sonrasındaki açıklamalarında farklı Alevi örgütleri arasındaki koordinasyonun artırılması ve federasyonun daha geniş kesimleri bir araya getirecek bir yapılanmaya yönelmesi gerektiğini savundu.

2011’den itibaren basın ve sivil toplum kayıtlarında Özel düzenli olarak ABF Genel Başkanı sıfatıyla yer aldı. 2013 ve 2015 tarihli açıklamalar da görevini bu dönemde sürdürdüğünü gösteriyor.

ABF Genel Başkanlığı Döneminde Hangi Konular Öne Çıktı?

Özel’in ABF Genel Başkanlığı yıllarında federasyonun gündeminde farklı dönemlerde cemevlerinin ibadethane statüsü, zorunlu din dersleri, inanç özgürlüğü, Madımak, anayasa tartışmaları ve Alevi kurumlarının kamusal talepleri yer aldı.

Örneğin 2013 yılında yeni anayasa tartışmaları sırasında verdiği röportajlarda laiklik ve inanç özgürlüğü konularındaki görüşlerini dile getirdi. Aynı yıl Ankara’da gündeme gelen cami-cemevi projesi konusunda da federasyon adına değerlendirmelerde bulundu.

Bu açıklamalar Özel’in kişisel siyasi görüşlerinin yanı sıra başında bulunduğu sivil toplum örgütünün dönemsel pozisyonlarını yansıtıyordu. Alevi toplumunun tamamının aynı siyasi veya toplumsal görüşleri paylaştığı şeklinde değerlendirilmemelidir.

2007’de Neler Anlatmıştı?

Selahattin Özel’in 12 Şubat 2007 tarihli söyleşisi, onun Alevi örgütlenmesine bakışının belirli bir dönemini kayda geçiriyordu.

Röportajda cemevleri, Alevi kurumlarının örgütlenme yapısı, Madımak’ın müze olması talebi ve dönemin siyasi gelişmeleri ele alınmıştı. Ancak 2007’de dile getirilen siyasi değerlendirme ve tahminler, bugünkü koşulları açıklayan güncel görüşler gibi okunmamalıdır.

Özellikle Alevilerin seçimlerde nasıl davranacağına ilişkin dönemin yorumları, milyonlarca kişiden oluşan farklı bir topluluğun ortak siyasi tercihi olarak değerlendirilemez. Bu tür açıklamalar, Özel’in 2007’deki kişisel ve kurumsal değerlendirmelerinin tarihsel kaydı niteliğindedir.

ABF Başkanlığından Sonra Faaliyetlerini Sürdürdü mü?

Özel’in ABF Genel Başkanlığı sonrasındaki yıllarda da Alevi sivil toplum çevreleriyle ilişkisini sürdürdüğünü gösteren kayıtlar bulunuyor.

2018’de Kuşadası’nda düzenlenen Alevi Canlar Muhabbet Toplantısı’na “ABF geçmiş dönem genel başkanı” sıfatıyla konuşmacı olarak katıldı. Toplantıda Alevi toplumundaki örgütlenme, inanç ve ortak çalışma konuları tartışıldı.

2019’da çeşitli Alevi kurum temsilcilerinin ortak açıklamalarında da Selahattin Özel’in adı yer aldı. Bununla birlikte kamuya açık kaynaklarda sonraki yıllarda üstlendiği sürekli ve güncel bir kurumsal yöneticilik görevi açık biçimde doğrulanmıyor.

Selahattin Özel Bugün ABF Genel Başkanı mı?

Hayır. Selahattin Özel, Alevi Bektaşi Federasyonunun eski genel başkanlarından biridir.

Federasyonun güncel kayıtlarına göre Mustafa Aslan, 29 Mayıs 2022’de yapılan 10. Olağan Genel Kurul’da ABF Genel Başkanı seçildi. ABF’nin 2025’te açıklanan yeni yönetim kurulu listesinde ve 2026 itibarıyla federasyonun resmi internet sitesinde genel başkan olarak yine Mustafa Aslan yer alıyor.

Bu nedenle güncel içeriklerde Selahattin Özel’den “ABF Genel Başkanı” değil, “eski ABF Genel Başkanı” veya “ABF geçmiş dönem genel başkanı” olarak söz edilmesi gerekiyor.

Selahattin Özel’in Alevi Örgütlenmesindeki Yeri

Selahattin Özel’in sivil toplum geçmişi, Türkiye’deki Alevi örgütlenmesinin son birkaç on yıldaki dönüşümünü izlemek açısından da dikkat çekici bir örnek oluşturuyor.

1990’ların başında İzmir’de cemevi ve yerel dernek çalışmalarıyla kamuoyunda görünen Özel, daha sonra Hacı Bektaş Veli derneklerinin ülke çapındaki örgütlenmesinde yöneticilik üstlendi. Alevi Kültür Dernekleri Genel Başkanlığının ardından 2011’de Alevi Bektaşi Federasyonu Genel Başkanlığına seçildi.

Farklı dönemlerde temsil ettiği kurumların temel gündemleri arasında cemevlerinin statüsü, inanç özgürlüğü, derneklerin örgütlenmesi, Madımak’ın anılması ve Alevi kurumlarının kamusal alandaki talepleri yer aldı.

Özel’in onlarca yıla yayılan bu faaliyetleri, tek başına bütün Alevi toplumunun görüşlerini temsil eden bir çizgi olarak değil, Türkiye’deki Alevi sivil toplum örgütlenmesinin belirli kurumları ve dönemleri içinde üstlendiği yöneticilik ve temsil görevleri üzerinden değerlendirilmelidir.