COMAC C919 Küresel Pazara Açılıyor: Airbus ve Boeing’e Rakip Olabilir mi?

Çinli uçak üreticisi COMAC, yolcu uçağı C919 ile Airbus ve Boeing’in uzun yıllardır hakim olduğu küresel ticari havacılık pazarında daha görünür hale geliyor. COMAC C919, Ağustos 2026’da ilk tarifeli uluslararası ticari uçuşunu gerçekleştirirken şirketin küresel büyümesinin önünde üretim kapasitesi, Batılı sertifikasyon süreçleri ve kritik parçalardaki dışa bağımlılık gibi önemli engeller bulunuyor.

Air China tarafından işletilen C919, 12 Ağustos’ta Pekin’den Moğolistan’ın başkenti Ulan Batur’a uçtu. Böylece Mayıs 2023’te ticari hizmete giren model, ilk kez düzenli bir uluslararası yolcu hattında kullanılmaya başlandı. Pekin-Ulan Batur hattında günlük karşılıklı sefer yapılması planlandı.

COMAC C919 İçin Uluslararası Uçuş Dönemi Başladı

C919, tek koridorlu yolcu uçağı pazarında Airbus A320 ailesi ve Boeing 737 serisinin rakibi olarak geliştirildi. Ağustos 2026 itibarıyla uçak Çin’de 25 kenti birbirine bağlayan 57 hatta görev yaptı ve 7,5 milyondan fazla yolcu taşıdı. Air China’nın yanı sıra China Eastern Airlines ve China Southern Airlines da C919 kullanıyor.

İlk uluslararası tarifeli hattın açılması COMAC açısından önemli bir aşama olsa da Moğolistan seferi, uçağın Avrupa ve ABD gibi büyük pazarlarda kullanımının önünü doğrudan açmıyor. Bunun için ilgili ülkelerin havacılık otoritelerinden gerekli sertifikaların alınması gerekiyor.

Avrupa Sertifikasyonu Kritik Öneme Sahip

COMAC’ın küresel büyüme planındaki en önemli başlıklardan biri Avrupa Birliği Havacılık Emniyeti Ajansı tarafından yürütülen sertifikasyon süreci. EASA’nın test pilotları C919 ile Çin’de doğrulama uçuşları gerçekleştirdi. Temmuz 2026’da test sürecinin ileri bir aşamaya ulaştığı bildirilirken sertifikanın ne zaman verileceğine ilişkin kesin bir tarih açıklanmadı.

Avrupa sertifikasyonu, C919’un Çin dışındaki daha fazla havayoluna ulaşabilmesi açısından önemli görülüyor. Bazı uluslararası havayolları da uçağı değerlendirmek için Batılı havacılık otoritelerinin sertifikasyon sürecinin tamamlanmasını önemli bir koşul olarak görüyor.

Üretim Hızı Airbus ve Boeing’in Gerisinde

COMAC’ın karşı karşıya olduğu bir diğer önemli sorun üretim kapasitesi. Şirket 2025’te planlanan seviyenin altında kalarak 15 C919 teslim etti. Çin’in üç büyük havayolu şirketi ise 2026 boyunca toplam 33 C919 teslimatı beklediklerini açıkladı.

Aradaki ölçek farkı Airbus’ın rakamlarında daha net görülüyor. Airbus yalnızca 2026’nın ilk yedi ayında 418 ticari uçak teslim etti. Bu nedenle COMAC’ın üretim kapasitesi önemli ölçüde artırılmadan şirketin kısa vadede Airbus ve Boeing ile aynı küresel ölçekte rekabet etmesi güç görünüyor.

Kritik Parçalarda Batılı Şirketlere Bağımlılık Sürüyor

C919 Çin’de geliştirilip monte edilmesine rağmen uçakta kullanılan bazı kritik sistemler Batılı tedarikçilerden geliyor. Bunların başında GE Aerospace ile Fransız Safran’ın ortak girişimi CFM International tarafından üretilen LEAP-1C motorları bulunuyor. Aviyonik sistemler dahil bazı önemli parçalar da uluslararası tedarik zincirine bağlı.

Bu yapı, ABD ile Çin arasında ticaret ve teknoloji alanında yaşanabilecek yeni kısıtlamaların üretimi etkileme riskini artırıyor. COMAC’ın 2025’te hedeflediği teslimat sayısına ulaşamamasında motor ve diğer kritik bileşenlerin tedarikindeki sorunların da etkili olduğu belirtildi.

COMAC Daha Büyük Uçaklar Üzerinde de Çalışıyor

Çinli üretici rekabeti C919 ile sınırlı tutmayı planlamıyor. Şirketin ürün ailesinde bölgesel uçuşlara yönelik C909 bulunurken yaklaşık 290 koltuklu geniş gövdeli C929 projesinin tasarım çalışmaları da devam ediyor. Böylece COMAC uzun vadede yalnızca tek koridorlu uçaklarda değil, uzun mesafeli geniş gövdeli uçak pazarında da faaliyet göstermeyi hedefliyor.

C919’un uluslararası hatta başlaması Çin’in ticari uçak sektöründeki ilerlemesini gösterirken Airbus ve Boeing’in küresel konumunun kısa vadede doğrudan tehdit altında olduğunu söylemek için henüz erken. COMAC’ın gerçek anlamda üçüncü büyük küresel üretici haline gelmesinde sertifikasyon süreçlerinin sonucu, üretim hızının artırılması, uluslararası bakım ve parça ağının kurulması ile tedarik zincirindeki bağımlılığın azaltılması belirleyici olacak.