Vergi Denetiminde Yapay Zekâ: Günde 4 Milyon Mükellef Analiz Ediliyor

Hazine ve Maliye Bakanlığı, vergi kayıp ve kaçağı ile kayıt dışı ekonomiyle mücadelede teknolojik denetimlerin kapsamını genişletti. Gelir İdaresi Başkanlığının kullandığı vergi denetiminde yapay zekâ destekli KAŞİF uygulamasıyla günde yaklaşık 4 milyon mükellef analiz edilirken, 2026’nın ilk yarısında 81 ilde 791 bin 82 mükellef saha denetiminden geçirildi.

GİB Teknoloji ile TÜBİTAK Yapay Zekâ Enstitüsü tarafından geliştirilen KAŞİF, önceden tanımlanmış kurallara bağlı kalmadan makine öğrenmesi teknolojilerinden yararlanıyor. Sistem, büyük miktardaki veriyi günlük olarak analiz ederek potansiyel sahte fatura düzenleme girişimleri ile haksız KDV iadesi taleplerinin erken aşamada belirlenmesini amaçlıyor.

621 Bin 379 Mükellef Yakından Analiz Edildi

KAŞİF ve diğer risk analiz çalışmalarının çıktıları kapsamında yılın ilk altı ayında 621 bin 379 mükellef yakından analize tabi tutuldu. Riskli görülen mükelleflere ilişkin bilgiler ilgili vergi dairelerine iletilirken, gerektiğinde saha kontrolleri ve diğer denetim süreçleri devreye alındı.

Haziran sonu itibarıyla 19 bin 892 mükellef izaha davet edildi, 8 bin 974 mükellef ise gönüllü uyum sürecine çağrıldı. Avukat, doktor, mimar ve mühendis gibi serbest meslek mensuplarına da gelirlerini doğru beyan etmelerine yönelik bilgilendirme çalışmaları yapıldı.

Sektörel Denetimler de Sürdürüldü

Vergi denetimleri yalnızca dijital analizlerle sınırlı kalmadı. Sigara ve alkollü içkilerde yaklaşık 17 bin bandrol denetimi gerçekleştirilirken, bu kontroller kapsamında 62 milyon 856 bin lira özel usulsüzlük cezası uygulandı.

İnşaat Demiri İzleme Sistemi kapsamında 1.706 mükellef denetlendi ve 46 milyon 147 bin liralık ceza kesildi. Akaryakıt sektöründe ise yılın ilk yarısında 58 bin 470 pompa denetimden geçirildi.

Matrah Farkı 354,2 Milyar Liraya Ulaştı

Vergi Denetim Kurulunun inceleme, izaha davet, teftiş ve gözetim faaliyetleri sonucunda yılın ilk yarısında ortaya çıkarılan matrah farkı ve azaltılan zararların toplamı 354,2 milyar liraya ulaştı. Bu tutar geçen yılın aynı dönemindeki 225,5 milyar liraya göre yaklaşık yüzde 57 arttı.

Vergi müfettişlerinin doğrudan incelemelerinde tespit edilen matrah farkı 265,2 milyar lira oldu. Bu rakam yıllık bazda yüzde 96,65 artarken, tarhı önerilen vergi ve ceza tutarının toplamı 186,6 milyar lirayı aştı. İlk altı ayda 33 bin 455 mükellef incelendi ve 101 bin 301 rapor düzenlendi.

İzaha Davet ile 35,4 Milyar Liralık Matrah Artışı

Mükelleflere doğrudan inceleme öncesinde açıklama yapma imkânı sağlayan izaha davet uygulaması sonucunda vergi matrahlarında 35,4 milyar liralık artış sağlandı. Bu süreçte artırılan vergi tutarı yüzde 10,41 yükselerek 3,05 milyar liraya ulaştı.

Nisan ayında başlatılan beyanname gözetim çalışması kapsamında 36 bin 15 mükellefe yazı gönderildi. Bu çalışmalar sonucunda matrahlar 21,8 milyar lira artırılırken beyan edilen zararlar 23,3 milyar lira azaltıldı. Stok gözetim programında ise 301 mükellef kapsamında 540 milyon liralık matrah artışı kaydedildi.

Şimşek'ten Gönüllü Uyum Vurgusu

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, kayıt dışı ekonomiyle mücadelede risk analizine dayalı incelemelerin yanı sıra mükellefleri önceden bilgilendiren ve gönüllü uyumu artıran yöntemlere ağırlık verileceğini belirtti.

Kayıt dışılıkla mücadelede yeni yaklaşımımız; daha fazla rehberlik, daha etkin denetim ve daha yüksek gönüllü uyum.

Bakanlığın yapay zekâ destekli vergi denetimleri ile riskli işlemleri daha erken belirlemeyi ve denetim kaynaklarını riskin yüksek olduğu alanlara yönlendirmeyi sürdürmesi planlanıyor.