Meltem Çapar Çiftçi Kimdir? Şiir Terapi, Psikiyatri Hemşireliği ve Şiir Çalışmaları

Meltem Çapar Çiftçi, şiir çalışmalarının yanı sıra psikiyatri hemşireliği alanındaki akademik araştırmalarıyla tanınan şair, yazar ve araştırmacıdır. İnönü Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde psikiyatri hemşireliği alanında doktora yapan Çiftçi’nin akademik çalışmaları şizofrenide içselleştirilmiş damgalanma ve işlevsel iyileşmeden yaşlılık, sağlık okuryazarlığı ve yaşam kalitesine uzanırken, edebiyat çalışmalarının merkezinde 2023’te yayımlanan Şiir Terapi kitabı bulunuyor.

Çiftçi’yi psikiyatrist veya tıp doktoru olarak tanımlamak doğru değildir. Akademik kayıtlardaki çerçeve, psikiyatri hemşireliği alanında doktora sahibi bir araştırmacı olduğunu gösteriyor. Bilimsel yayınlarında Ağın Toplum Sağlığı Merkezi bağlantısıyla yer alan Çiftçi, akademik çalışmalarının yanında şiir üretimini de sürdürüyor.

Psikiyatri Hemşireliğinde Doktora Çalışması

Meltem Çapar Çiftçi, İnönü Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Hemşirelik Anabilim Dalı Psikiyatri Hemşireliği alanındaki doktora eğitimini 2021’de tamamladı. Doktora tezinin başlığı “Şizofreni Tanılı Bireylerde Bilişsel Davranışçı Terapi Temelli Psikoeğitimin İçselleştirilmiş Damgalanma ve İşlevsel İyileşmeye Etkisi” idi. Tezin danışmanlığını Funda Kavak Budak yürüttü.

Araştırma, Elazığ Toplum Ruh Sağlığı Merkezi’ne kayıtlı şizofreni tanısı bulunan 100 katılımcıyla Eylül 2020-Haziran 2021 döneminde gerçekleştirildi. Ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel araştırmada 50 kişilik deney grubuna sekiz oturumdan oluşan bilişsel davranışçı terapi temelli psikoeğitim uygulandı.

Çalışmada, uygulamanın ardından deney grubundaki içselleştirilmiş damgalanma düzeylerinin kontrol grubuna kıyasla azaldığı, işlevsel iyileşme düzeylerinin ise arttığı bildirildi. Bulgular bu araştırmanın katılımcıları ve yöntemi çerçevesinde değerlendirilmelidir; tek bir çalışmanın sonuçları bütün şizofreni tanılı bireyler için değişmez bir klinik sonuç anlamına gelmez.

Doktora Araştırması 2022’de Uluslararası Dergide Yayımlandı

Doktora çalışmasından üretilen araştırma, Meltem Çapar Çiftçi ve Funda Kavak Budak imzasıyla 2022’de Perspectives in Psychiatric Care dergisinde yayımlandı. “The effect of cognitive behavioral therapy-based psychoeducation on internalized stigma and functional remission in individuals diagnosed with schizophrenia” başlıklı makale, aynı araştırma sorusunu uluslararası akademik literatüre taşıdı.

Makalenin ilk çevrim içi yayım tarihi 9 Şubat 2022 olarak kaydedildi. Araştırma, derginin 58. cildinin 4. sayısında 2170-2182. sayfalar arasında yer aldı. Çiftçi’nin yazar bağlantısı akademik kayıtlarda Ağın Toplum Sağlığı Merkezi, Elazığ olarak gösterildi.

Şiir Terapi Kitabı

Şiir Terapi, Meltem Çapar Çiftçi’nin şiirlerini bir araya getiren edebî eseridir. Kitap Telmih Kitap etiketiyle yayımlandı. Kitap kataloglarında 9786250017104 ISBN numarası, 94 sayfa ve birinci baskı bilgileri yer alıyor.

Yayın tarihi konusunda kataloglarda küçük bir farklılık bulunuyor. Türkiye’deki bazı kitap katalogları basım tarihini 2023 olarak verirken, bazı katalog kayıtlarında Ocak 2024 bilgisi bulunuyor. Bununla birlikte 16 Kasım 2023 tarihli yerel basın haberi kitabın o tarihte yayımlanarak okurla buluştuğunu açık biçimde gösteriyor. Bu nedenle eserin yayımlanma dönemini 2023 sonu olarak ifade etmek en güvenli yaklaşım.

Çiftçi, kitabının yayımlanması dolayısıyla 2023’te yaptığı açıklamada psikiyatrik tanı almış kişileri yakından tanıma fırsatı bulduğunu ve şiirlerinde onların iç dünyalarını yansıtmaya çalıştığını anlattı. Bu açıklama, yazarın mesleki gözlemleri ile şiir üretimi arasında kurduğu kişisel edebî bağlantıyı tarif ediyor.

Kitabın adı nedeniyle önemli bir ayrım yapmak gerekiyor. Şiir Terapi bir şiir kitabıdır; klinik bir psikiyatrik tedavi yöntemi değildir. Eserden hareketle şiirin psikiyatrik hastalıkları tedavi ettiği sonucuna varılamaz. Çiftçi’nin bilimsel araştırmaları ile edebî metinleri de aynı tür çalışma olarak değerlendirilmemelidir.

Şiirlerinde Hangi Temalar Öne Çıkıyor?

Meltem Çapar Çiftçi’nin kamuya açık şiir arşivinde aşk, hüzün, yalnızlık, ölüm, umut, şehir, maneviyat ve insanın psikolojik deneyimleri çevresinde şekillenen metinler bulunuyor. Antoloji.com’daki profilinde 35 şiir listeleniyor.

“Bir Şizofrene İthaf”, “Ağın”, “Makber” ve “Şirazlı Türk” bunlar arasında yer alıyor. “Ağın” şiirinde coğrafya ve aidiyet, “Makber”de ölüm ve karanlık imgeler, “Şirazlı Türk”te aşk ve klasik şiir geleneğine göndermeler görülüyor. “Bir Şizofrene İthaf” ise psikiyatrik deneyimi şiirsel bir anlatıcı üzerinden ele alıyor.

Şiirlerde sık kullanılan doğa, gökyüzü, gece, ağaç, kuş, yağmur ve şehir imgeleri duygusal durumlarla birlikte işleniyor. Aşk ve hüzün temaları manevî göndermelerle, yalnızlık ve ölüm imgeleri ise umut ve yeniden başlama düşüncesiyle yan yana gelebiliyor.

Bu şiirlerden yazarın veya başka gerçek kişilerin ruh sağlığı hakkında herhangi bir çıkarım yapmak doğru değildir. Şiirsel anlatıcı, metafor ve kurmaca anlatım edebiyatın ifade araçlarıdır ve kişisel tıbbi bilgi olarak değerlendirilemez.

Yaşlılık ve İçselleştirilmiş Damgalanma Araştırması

Çiftçi’nin akademik çalışmaları doktora sonrasında da devam etti. 2024’te Türkiye Klinikleri Hemşirelik Bilimleri Dergisi’nde yayımlanan The Relationship Between Internalized Stigma and Aging in Place in Older People: A Descriptive Study başlıklı araştırmada yaşlı bireylerde içselleştirilmiş damgalanma ile yerinde yaşlanma arasındaki ilişki incelendi.

Ağın Toplum Sağlığı Merkezi bağlantısıyla yayımlanan çalışma, 65 yaş ve üzerindeki 600 kişi ile gerçekleştirildi. Araştırmada içselleştirilmiş damgalanma düzeyi yükseldikçe yerinde yaşlanma düzeyinin azaldığı yönünde istatistiksel bir ilişki bulundu. Çalışmanın tanımlayıcı ve ilişkisel tasarımı nedeniyle bu sonuç iki değişken arasında tek yönlü bir neden-sonuç ilişkisi kurulduğu anlamına gelmiyor.

Akademik Çalışmaları Hangi Alanlara Uzandı?

Çapar Çiftçi’nin yayınları psikiyatri hemşireliğinin yanında yaşlı sağlığı ve birinci basamak sağlık hizmetlerine de uzanıyor. Ağın Toplum Sağlığı Merkezi bağlantılı araştırmalarında yaşlı bireyler, sağlık davranışları, yaşam kalitesi ve damgalanma gibi konular üzerinde çalıştı.

2024’te Psikiyatri Hemşireliği Dergisi’nde yayımlanan bir başka araştırmada birinci basamak sağlık kuruluşlarına başvuran 800 kişide sağlık okuryazarlığı ile yaşam kalitesi arasındaki ilişki incelendi. Araştırmada iki değişken arasında pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bildirildi.

Akademik üretimi sonraki yıllarda da devam etti. 2025’te yayımlanan bir araştırmasında yaşlı bireylerde yaşam kalitesi ile başarılı yaşlanma arasındaki ilişkiyi, bir başka çalışmasında ise geriatrik bireylerde uyku kalitesi ile yalnızlık arasındaki bağlantıyı inceledi. Bu çalışmalar Çiftçi’nin araştırma alanının şizofreni ve psikiyatrik damgalanmanın ötesinde yaşlı ruh sağlığı ve toplum sağlığına doğru genişlediğini gösteriyor.

Akademi ile Edebiyatın Kesiştiği Nokta

Meltem Çapar Çiftçi’nin çalışmalarında akademi ile şiirin kesiştiği en belirgin alan insanın psikolojik deneyimlerine duyduğu ilgi. Akademik çalışmalarda bu ilgi araştırma tasarımı, ölçekler, örneklem ve istatistiksel analizlerle ele alınırken şiirlerinde aynı alan öznel, metaforik ve edebî bir dil üzerinden işleniyor.

Çiftçi’nin Şiir Terapi hakkında yaptığı açıklama da bu iki hattın kişisel düzeyde nasıl bir araya geldiğini gösteriyor. Psikiyatrik tanı almış bireyleri mesleki yaşamında yakından gözlemleme olanağı bulduğunu, şiirlerinde onların iç dünyalarını edebî biçimde yansıtmaya çalıştığını söylüyor.

Buradaki bağlantı bilimsel araştırma ile şiirin birbirinin yerine geçtiği anlamına gelmiyor. Psikiyatri hemşireliği alanındaki çalışmaları bilimsel yöntemlere dayanan akademik araştırmalarken, Şiir Terapi ve diğer şiirleri bireysel bir sanatsal ifade alanı oluşturuyor. Çiftçi’nin biyografisini ayırt edici kılan nokta da bu iki üretim hattının aynı kariyer içinde yan yana bulunması.