Mâriye el-Kıbtiyye’nin Evi Sanılan Yapı 4. Yüzyıla Tarihleniyor

Mısır’ın Minya vilayetindeki Şeyh İbade köyünde yıllardır Mâriye el-Kıbtiyye’nin evi olarak bilinen küçük kerpiç yapı, arkeolojik değerlendirmelerle yeniden gündeme geldi. Hz. Muhammed’in oğlu İbrahim’in annesi Mâriye el-Kıbtiyye ile ilişkilendirilen yapının, uzmanlara göre onun yaşadığı bir ev olduğuna dair arkeolojik kanıt bulunmuyor.

Mallavi bölgesinde, Nil’in doğu yakasında bulunan Şeyh İbade köyü, tarihsel kaynaklarda Mâriye el-Kıbtiyye’nin doğduğu bölgeyle ilişkilendiriliyor. Köy yakınlarındaki çöl alanında bulunan ve küçük bir duvarla çevrili kerpiç oda ise uzun yıllardır halk arasında Mâriye el-Kıbtiyye’nin yaşadığı yer olarak anlatılıyor.

Yapının 4. Yüzyıla Ait Olduğu Belirtiliyor

Minya’daki Kıpti ve İslam eserleri üzerine çalışan uzmanların değerlendirmelerine göre söz konusu yapı, İslam’ın ortaya çıkışından önceki döneme ait. Küçük odanın milattan sonra 4. yüzyıla tarihlendirildiği ve Kıpti döneminde bir din adamıyla bağlantılı mezar odası olarak kullanıldığı belirtiliyor.

Bu değerlendirme, yapının Mâriye el-Kıbtiyye’nin evi olduğu yönündeki yaygın halk anlatısını desteklemiyor. Yapının bulunduğu alan da Şeyh İbade arkeolojik bölgesinin bir parçası ve bölgede Roma, Kıpti ve daha eski dönemlere ait çok sayıda kalıntı bulunuyor.

Şeyh İbade Antik Antinoopolis’in Üzerinde Bulunuyor

Bugünkü Şeyh İbade, antik çağdaki Antinoopolis yerleşimiyle bağlantılı geniş bir arkeolojik alanın içinde yer alıyor. Bölgede Roma döneminin yanı sıra Geç Antik Çağ ve Kıpti dönemlerine ait mezarlıklar, dini yapılar ve farklı dönemlerden kalıntılar tespit edildi.

İtalyan arkeoloji ekiplerinin Antinoopolis çevresindeki sistematik çalışmaları 1930’lu yılların ortalarına kadar uzanıyor. Daha sonraki dönemlerde de devam eden kazılar, bölgenin özellikle Roma ve Kıpti dönemlerindeki önemine ilişkin çok sayıda bulgunun ortaya çıkarılmasını sağladı.

Halk Anlatısı ile Arkeolojik Bulgular Ayrışıyor

Mâriye el-Kıbtiyye’nin kökeninin Şeyh İbade ve çevresiyle ilişkilendirilmesi, bölgede yüzyıllardır güçlü bir yerel hafızanın oluşmasına yol açtı. Ancak bu tarihsel bağ, köydeki belirli bir kerpiç odanın doğrudan ona ait olduğunu kanıtlamıyor.

Mevcut arkeolojik değerlendirmeler, halk arasında yaklaşık 1400 yıllık bir hatırayla özdeşleştirilen küçük yapının daha eski bir döneme ait olduğunu gösteriyor. Böylece Şeyh İbade’deki kerpiç yapı, Mâriye el-Kıbtiyye ile bağlantılı yerel anlatının önemli bir parçası olmayı sürdürürken, bilimsel bulgular yapının farklı bir işlev ve döneme ait olduğuna işaret ediyor.